Bij een concert of voorstelling ziet u natuurlijk altijd de artiesten die op het podium staan.
Maar wist u dat die artiesten zonder de techneuten niks kunnen beginnen?
Neem nou bijvoorbeeld een concert. Er gaan maanden planning aan een concert vooraf.
Eerst komen er tekeningen met waar bijvoorbeeld het licht moet komen want u wilt de artiest wel goed zien.
Dan komt het geluid, want het moet natuurlijk wel hoorbaar zijn. Zo zijn er heel veel factoren waar rekening mee gehouden moet worden.
Is de stroomtoevoer groot genoeg of moeten er extra agregaten worden ingezet.Dan is het de week voor het concert. Alles word opgebouwd voor die ene avond! De hele week word met lichten, speakers, kabels gesjouwd.
Alle microfoons (zanger, gitaar, bas, toetsenist, drums, etc) moeten naar het mengpaneel waar het geluid geregeld moet worden.
Om niet allemaal losse draden te krijgen naar het mengpaneel word er meestal een multikabel gebruikt.

Een multikabel is een dikke kabel met daarin heel veel dunne kabeltjes. Dus zo heb je maar 1 kabel vanaf het podium naar het mengpaneel.
Van het mengpaneel moet het natuurlijk ook nog hoorbaar worden.
Via de uitgang van het mengpaneel word het gemixte signaal naar de versterkers gestuurd. Deze versterken het signaal en stuur het door naar de luidsprekers.
Bij grote concerten word meestal een line-array speaker systeem gebruikt. Dat zijn heel veel speakers onder elkaar en deze worden meestal hoog opgehangen.

Dan het licht.
Het licht word gestuurd door een lichttafel
Meestal bestaat het frontlicht (het licht waardoor je de artiesten kan zien) uit wit licht. Er zit geen kleurenfilter voor deze lampen.
Verder worden er heel veel gekleurde parren gebruikt en movingheads.

Er loopt maar 1 kabel vanaf de lichttafel naar alle lichten. Hoe kan dat zou je zeggen?
Nou alle lampen hebben een appart adres. Je zet bijvoorbeeld een movinghead op 001 dan heeft deze startadres 1 en zal dan ook wat gaan doen als je schuif 1 op de lichttafel omhoog zet.
Tijdens de show mag er natuurlijk ook niks mis gaan.
Je moet er voor zorgen dat je geen rondzingers krijgt. Rondzingers zijn die iritante piepen bij een concert wat iedereen wel kent.
De microfoons vangen de brom van de luidsprekers op en de luidsprekers versterken dat weer en zo word deze piep als je er niks aan doet steeds harder.
Als het concert klaar is is het tijd om af te breken.
De meeste mensen gaan naar huis maar voor de techneuten begint het werk dan pas.
Meestal word tot diep in de nacht doorgewerkt om alles weer in de vrachtwagens te laden.
Om op de zaak gekomen alle apparatuur te testen voor een nieuwe klus.

Deze vorm van asfyxie kan geklasseerd worden onder de mechanische verstikking, waarbij het gaat om een gestoorde zuurstofopname. Deze specifiek handeling valt verder onder de categorie ‘geweld tegen de hals’. Als we het hebben over verhanging bedoelen we verstikking door een tekort aan zuurstof veroorzaakt door een snoer rond de hals met als kracht het eigen lichaamsgewicht. Dit hoeft niet het hele lichaamsgewicht te zijn, men kan zich reeds verhangen door een deel ervan, het lichaamsgewicht van de schouders en romp volstaat. Als het gaat om een verhanging waarbij het lichaam volledig van de grond is, spreekt men over een ‘volledige verhanging’. In de andere gevallen gaat het om een ‘onvolledige verhanging’.

De verhanging als zelfdoding is een zeer snelle methode. Eens men hangt duurt het ongeveer 6 tot 10 seconden voordat men het bewustzijn verliest, zelfbevrijding is dan ook uitgesloten. Omdat men zo snel het bewustzijn verliest, moet men er binnen de 1 à 2 minuten bij zijn om de persoon uit deze toestand te verlossen anders treedt er onherstelbare hersenschade op. Het hart kan echter nog 20 minuten blijven kloppen, wat stuiptrekkingen kan veroorzaken.

Pathologie

Als er sprake is van verhanging zal het gebruikte werktuig een teken achterlaten, nl. het snoerteken. Door postmortale uitdroging wordt dit zichtbaar. Bij een ’typische verhanging’ bevindt de knoop van het snoer zich aan de achterkant van de hals en kent het een opstuigend verloop. In de meeste gevallen is er echter sprake van een ‘atypische verhanging’ waarbij de knoop van het snoerteken zich vooraan of langs de zijkant van de hals bevindt. Ook hier is er sprake van een opstijgend verloop in de richting van het knooppunt. Verder is er meestal sprake van een gedeeltelijke omstrengeling omdat de lussen vaak niet strak aangespannen zijn.

Een ander kenmerkend teken bij verhanging zijn de lijkvlekken. Deze bevinden zich in de afhangende ledematen, bv. de benen. Afhankelijk van het feit of het om een volledige of onvolledige verhanging gaat kunnen ze nog verschillen van locatie.

Door de stuiptrekkingen kunnen er postmortale uitwendige verwondingen worden gezien, bij het onderzoek is het van belang dat een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen pre- en postmortale verwondingen. Bij postmortale verwondingen is het zo dat er geen echte bloeding meer ontstaat doordat de bloedsomloop stil ligt. Men kan deze verwondingen dus niet beschouwen als vitale tekens, d.w.z. tekens waarvan men kan afleiden dat het slachtoffer nog in leven was tijdens het gebeuren. Wat echter wel een vitaal teken is, maar zeer fragiel, is het speekselspoor. Door het snoer kan het slachtoffer niet meer slikken en ontstaat er zo een teveel aan speeksel voordat bewusteloosheid optreedt.

Forensische aspecten

De techniek wordt zeer frequent toegepast bij zelfdoding. In de meeste gevallen is de aard van het overlijden dus zelfdoding. Maar het kan ook voorkomen dat het gaat om een ongeval. Dit komt vooral voor bij kinderen of bij auto-erotische asfyxie waar de verstikkingsmethode wordt toegepast om een groter genot te bekomen tijdens seksuele praktijken.

In een zeldzaam geval kan het gaan om doding door een valstrik of door camouflage, hierbij was het slachtoffer dus reeds dood voor de verhanging plaatsvond. Men moet in alle gevallen zich steeds afvragen of die persoon dat op die manier zelf heeft kunnen doen.

Verstikking is een verschijnsel waarbij het lichaam in zijn ademhalingsfunctie wordt belemmerd. De verstikkingsdood is dus het overlijden tengevolge van een zuurstoftekort van het organisme.

Het zuurstoftekort kan op verschillende manieren tot stand komen. Om dit beter te begrijpen is het nuttig om na te gaan op welke wijze het menselijk organisme zich voorziet van zuurstof: ademhaling (respiratie)
Het zuurstofgehalte in de lucht bedraagt ongeveer 21%. Bij het inademen zorgt de ademhalingspomp (middenrif en tussenribspieren) voor een negatieve onderdruk in de borstkasholte. Hierdoor wordt lucht via de neus en/of mond door de luchtpijp met zijn vertakkingen in de longen aangezogen. In de longen wordt uit de ingeademde lucht, zuurstof (O2) opgenomen in de bloedbaan en uitgewisseld voor koolstofdioxide (CO2). De uitgeademde lucht is dus arm aan zuurstof en rijk aan koolstofdioxide.
Voor het transport van zuurstof in de bloedbaan naar de verschillende organen speelt hemoglobine een uiterst belangrijke rol. Hemoglobine is een dragereiwit wat voorkomt in het bloed van de mens en vele andere dierensoorten. De rode bloedcellen zijn vrijwel geheel met dit eiwit gevuld. Voor het transport wordt zuurstof aan hemoglobine gebonden in de rode bloedcellen. Zuurstofrijke hemoglobine (rode kleur) wordt via de bloedstroom doorheen het ganse organisme gevoerd. In de weefsel grijpt vervolgens de omgekeerde uitwisseling plaats, hemoglobine geeft zijn zuurstof af en wordt elke cel bevoorraad. Het donkere zuurstofarme bloed (blauwe kleur) wordt terug naar de longen gebracht.
Een stoornis in één van de schakels van dit proces kan tot zuurstoftekort leiden.

De oorzaken van verstikking kan men indelen in 2 grote groepen: mechanische en inwendige (toxische) verstikking.
Bij mechanische verstikking gaat het voornamelijk om een gestoorde O2-opname. Dit kan het gevolg zijn van verschillende factoren, nl. onvoldoende O2 in de lucht, afsluiting (obstructie) van de luchtwegen, verhindering van de ademhalingsbewegingen en/of samendrukking of omknelling van de hals. Belangrijk hierbij is op te merken dat ook een combinatie van meerdere factoren mogelijk is.
Inwendige of toxische verstikking is het gevolg van een ondoelmatig zuurstoftransport (CO-intoxicatie) of een ondoelmatige zuurstofafgave (CN-intoxicatie) naar de weefsels.

Het verstikkingsproces

Het mechanische van overlijden wordt uiteindelijk bepaald door het aanhoudende zuurstof-gebrek van de hersenen. De hersenen zijn het meest zuurstofgevoelige orgaan. Eenmaal deze 3 tot 5 minuten zijn blootgesteld aan een kritisch zuurstoftekort treedt er onherstelbare hersenschade op met de dood tot gevolg.
Naarmate het zuurstofgehalte in het organisme afneemt doen er zich een aantal symptomen-complexen voor:

Symptomatische fase: sufheid, vertraagde reacties, aggressiviteit, minder adequaat functioneren, snellere vermoeidheid en uitputting bij inspanning, versnelde ademhaling en polslag, bemoilijkte spraak, hoofdpijn, braken, spierzwakte
Kritische fase: bewustzijnsvermindering en sterk verminderde activiteit, euforie of depressie, cardiovasculaire collaps, ademnood (vaak gepaard met doodsangst) met gelaatszwelling en blauwe verkleuring
Agonale fase: diepe bewusteloosheid met convulsief stadium: spiertrekkingen, onvrijwillige urinelozing en stoelgangsverlies (bij de mannen ook zaadlozing), verzwakking van polsslag en ademhaling met tenslotte adempauze, mogelijk gevolgd door een periode van terminale snakkende ademhalingsbewegingen

Als men ogenblikkelijk terecht komt in een situatie van kritisch zuurstoftekort, treedt de bewusteloosheid op binnen de 10 seconden en is men binnen de 3 tot 5 minuten overleden. Als men daarentegen in een situatie terecht komt waar het zuurstoftekort slechts geleidelijk afneemt kan het proces aanzienlijk langer aanslepen met een minutendurende episode van ademnood (en doodsangst).
Indien de zuurstofvoorziening tijdig wordt hersteld, dus voor de hersenschade onherstelbaar wordt, kan de ademhaling spontaan hernemen en is volledig herstel mogelijk.
Door toedoen van het zuurstoftekort kunnen er wel hartritmestoornissen worden veroorzaakt, wat een snellere dood tot gevolg heeft.

Forensische aspecten

In de meeste gevallen van verstikkingsdood gaat het om een onnatuurlijk overlijden met name:

een ongeval – vb. accidentele verhanging of opsluiting in een luchtarme gesloten ruimte van spelende kinderen
zelfdoding – vooral verhanging
doding

Maar in zeer zeldzame gevallen kan het ook gaan om een natuurlijk overlijden door:

een gestoorde zuurstofopname (belemmerde gasuitwisseling bij longaandoeningen, belemmerde ademhaling vanwege verlamming van de ademhalingspieren,…)
een stoornis in het zuurstoftransport (extreme bloedarmoede)

Verstikkingstekens

Bij verstikkingsdood worden zogenaamde (klassieke) asfyxietekens beschreven. Deze zijn vrij typisch maar niet specifiek, wat wil zeggen dat deze tekens wel vaak voorkomen bij verstikkingsdood maar niet enkel bij deze vorm van overlijden. Daarom zullen de traditionele tekens nooit als bewijs, enkel als aanwijzing worden beschouwd. In de praktijk betekent dit dat men steeds de mogelijkheid van een verstikkingsdood dient te overwegen wanneer de zogenaamde typische afyxietekens bij een uitwendige lijkschouwing teruggevonden worden.

De traditionele of klassieke verschijnselen van asfyxie zijn:

– Petechieën: Dit zijn puntvormige tot klein-vlekkerige bloedinkjes, ook wel puntbloedinkjes genoemd. Deze worden vooral aangetroffen op het witte oogbindvlies, aan de binnenkant van de oogleden en van de oogbolrok, gelaatszones met dunne huid, op de slijmvliezen van de mond en op de sereuze vliezen in de borstholte. Bloedstuwing in de aders en haarvaten in combinatie met zuurstoftekort en scheurtjes in de dunne wand van de haarvaatjes zouden aan de basis liggen van deze puntbloedinkjes.

– Zwelling (van het aangezicht): Door stuwing (congestie) en vochtopstapeling (oedeem) als gevolg van verminderde veneuze retour kan het gelaat er donker gezwollen uitzien.

– Cyanose: De blauwe tot blauw-paarse verkleuring van de (gestuwde) huid is een ander typisch teken van asfyxie. Ook de lijkvlekken kunnen deze kleur aannemen. Deze donkere kleur wordt veroorzaakt door zuurstofarm bloed: de kleurstof van het bloed, het hemoglobine, is enkel rood bij een voldoende zuurstofbinding, hemoglobine zonder zuurstof (gereduceerd hemoglobine) kleurt blauw.

– Hypoxische effecten: Het komt wel eens voor dat bij verstikkingsdood stoelgangs- en urineverlies voorkomen en eventueel tongbeet (tijdens de convulsieve fase). Bij mannen kan ook uittreden van zaadvocht gezien worden. Hou in gedachte dat al deze tekens niet specifiek zijn voor asfyctische overlijden en dat deze tekens dus ook met andere vormen van overlijden kunnen geassocieerd worden.

– Longoedeem: Bij een verlengde agonie kan longoedeem optreden dat, samen met heftige ademhalingspogingen, aanleiding kan geven tot de vorming van witte tot rozige schuimzwam.

Ook zouden er biochemische veranderingen  en histologische veranderingen aspecifiek en afhankelijk van de duur van de agonie plaatsgrijpen.

Er zijn zoveel verschillende theesoorten en allemaal hebben ze hun
eigen geur en smaak. Maar wist je dat er nog veel meer doeleinden zijn
voor thee, dan alleen het opdrinken ervan?

1- Als je een oud effect wilt creëren op je kleding, laat je het even in een bad met thee liggen

2- Als je ’s ochtends wakker wordt met dikke opgezwollen ogen, leg dan een gebruikt theezakje erop.

3-Last van wratten, laat je wrat dan weken in een kopje thee, 2 keer per dag voor 10 dagen.

4- Als je niet kan slapen, drink dan kamille thee

5- Als je haar wilt blonderen gebruik dan kamille thee.

6- Als je zonverbrand bent, leg dan een gebruikt theezakje op je verbrande plekjes voor verzachting.

7- Ongebruikte theezakjes kun je in je kast leggen voor een lekker geurtje.

8- Warme theeblaadjes verzachten kies en tandpijn

9- Kamille of pepermunt thee helpt goed als een voetenbad.

10- Voor gezonde planten, geef ze dan in plaats van water eens per week een beetje thee.

11- Kook je vlees eens in thee, dit geeft het een heerlijke smaak en laat het lekker mals worden.

12-  Heb je bloedend tandvlees, houdt er dan een gebruikt theezakje tegenaan.

13- Geef kanten gordijnen een antieke look, door ze in een emmer met thee te weken en daarna te laten drogen.

14- Opgedroogd meubelpoets, heb je dat nog op een meubel zitten, verwijder het dan met een beetje thee.

15- Maak een pot thee, laat het afkoelen en maak je spiegels ermee schoon voor een mooi glimmend resultaat.

16- Leg gebruikte theeblaadjes op de grond van je rozenstruik, je krijgt er mooie rozen voor terug.

17- Heb je bezeerd tijdens het scheren, leg er dan een nat theezakje op.

18- Een kopje pepermunt thee is goed voor een frisse adem.

19- Maak een pot thee en doe het dan in je stomer om je gezicht te stomen, je huid wordt er mooi soepel van.

20- Doe een theezakje in je auto voor een lekker geurtje.

21- Vries je overgebleven thee in een ijsblokjes tree in, lekker voor in een glas ijsthee.

22- Zwarte thee is een goed voetenbadje voor de pootjes van je hond.

23- Etensluchtjes van je handen verwijderen, makkelijk als je vis hebt gesneden of knoflook, was je handen dan met thee.

24- Heeft je kindje een prikje gehad, hou dan een nat theezakje op het plekje.

25-Maak je Perzische tapijt schoon door er vochtige (niet natte) theeblaadjes op te strooien en ze na een paar minuten weg te vegen.

26- Heb je een blaar, leg er dan een nat theezakje op om de ontsteking eruit te halen.

27- Heb je last van acne, was je gezicht dan met thee.

28- Ben je door een insect geprikt, houdt er een nat theezakje tegenaan, dan gaat de prik eruit.

29- Bruine teint, zet een pot earl grey en laat het afkoelen, doe het in een fles met spuitflacon. Spuit een beetje op je gezicht en laat het drogen in de lucht. Je krijgt hierdoor een warme gebruinde teint.

30- Stralend haar, was je haar eerst met shampoo en spoel het uit, was het daarna nog eens met thee.

31- Heb je kloofjes van de borstvoeding, wrijf je tepels dan in met lauwe thee.

32- Heb je stink/zweetvoeten, week je voeten dan 20 minuten in een badje van thee.

De werking van het mengpaneel.

We beginnen van boven naar beneden.
Helemaal bovenaan zitten xlr en jack ingangen.
Hier kan je bijvoorbeeld je cd-speler of microfoon op aansluiten.
Dan kom je bij het eerste draaiknopje.
Dat is de gain. Hiermee bepaal je hoe hard het signaal binnenkomt op je mengtafel.
Dan krijg je de EQ. Dit is de toonregeling. Hoe groter de mengtafel hoe uitgebreider de toonregeling is.
Meestal zitten er 3 draaiknoppen onder elkaar. High, Mid, Low.
Dan krijg je de Aux. Hiermee kan je randapparatuur aansturen. Bijv een galm of echo over je zang.
Ook kan je hier monitoren mee aansturen zodat de artiesten op het podium zichzelf kunnen horen.
De laatste draaiknop is de pan. door deze knog naar links of rechts de daaien komt het geluid ook links of rechts door je speakers. Als allerlaatst krijg je de fader.
Hiermee kan je een beetje spelen met de signaalsterkte.
Normaal staat je fader op 0 db maar hiermee kan je ingrijpen en de signaalsterkte een beetje veranderen.
Dit mengpaneel hier op de afbeelding heeft 4 mono ingang kanalen en 4 stereo ingang kanalen.
Ook heeft dit mengpaneel 2 returns (de 2 rode schuiven) Hier kan je bijvoorbeeld een galm effect in prikken voor bijvoorbeeld zang. Dan de 2 blauwe schuiven helemaal rechts. Dat zijn de schuiven van de master. Hiermee stuur je het gemixte signaal naar de versterker.
Er zijn natuurlijk nog veel grotere mengpanelen dan deze die hier afgebeeld staat. Het principe daarin tegen is hetzelfde.
Grotere mengpanelen hebben alleen een uitgebreidere toonregeleling of meerder aux uitgangen.
Hierdoor lijken grote mengpanelen hele ingewikkelde aparaten, wat eigenlijk niet zo is.
Een mengpaneel zit heel simpel in elkaar je stopt er signaal in, dit kan je mengen met een ander signaal en het als 1 signaal uit laten komen.
Dan zit er op de meeste mengpanelen nog een functie. Fantoomvoeding dit word gebruikt bij condensator microfoons.
Normaal kom je overal de dynamische microfoons tegen die we allemaal wel kennen. Deze geven signaal af als er in gepraat word en er een trilling onstaat. Sommige microfoons zijn te klein voor zo’n systeem. Deze microfoons werken op een spanning die van het mengpaneel af komt. Condensator microfoons vind je vooral bij het uitversterken van een drumstel bij de bekkens.
Je hebt veel soorten mengpanelen en ook vele merken.
Een paar goeie merken zijn: Soundcraft, Yamaha, Allen & Heath, Midas.
Maar om te beginnen en te kijken hoe het werkt kan je beter een goedkoop mengpaneeltje kopen.

Alice’s Adventures in Wonderland, meestal afgekort tot Alice in Wonderland, is een kinderboek uit 1865, dat nog steeds tot de verbeelding spreekt. Niet alleen kinderen vinden het prachtig, maar ook volwassenen zijn gefascineerd door de avonturen van Alice. En dat niet alleen voor de “fun”, het verhaal over Alice in Wonderland is ook onderwerp van studie voor filosofen, literatuur-critici en psycho-analisten. Allemaal vinden zij iets van hun gading in de vreemde gebeurtenissen en merkwaardige personages.

De schrijver en het ontstaan van het boek

Lewis Carroll is het pseudoniem van Charles Lutwidge Dodgson, die van 1832 tot 1898 leefde in het Victoriaanse Engeland. De basis voor het verhaal ontstond in 1862, tijdens een boottochtje dat Lewis Carrol maakte met Robinson Duckworth en drie zusjes Lorina, Alice en Edith Liddell. Op aandringen van Alice, die ten tijde van het boottochtje tien jaar oud was, begon Carroll het verhaal op te schrijven. Zo ontstond een eerste, ruwe versie die Alice’s Adventures Underground heette en de helft korter was als het uiteindelijk gepubliceerde boek. De reacties op het manuscript waren zo enthousiast, dat Carroll het verhaal verder uitbreidde. Ontevreden over zijn eigen illustraties, vroeg hij John Tenniel de illustraties voor het boek te maken, die toen al bekend was als illustrator. In 1865 werd Alice in Wonderland uitgebracht door de uitgever Alexander Macmillan. De reacties en de verkoop waren zo positief dat al snel herdrukken een vertalingen volgden, binnen twee jaar was was de auteur al betrokken bij Franse en Duitse vertalingen. Inmiddels zijn er talloze herdrukken van het boek en werd het in meer dan honderd talen vertaald, waaronder het Japans, het Esperanto en het Latijn.

Het verhaal

Alice in Wonderland begint met een gedicht, dat het ontstaan van het verhaal beschrijft. De zusjes Liddell, Prima, Secunda en Tertia, vragen hun begeleider tijdens een roeitochtje een verhaal te vertellen.

Vervolgens zit Alice met haar oudere zus aan de kant van een meertje en verveelt zich. Dan rent er een wit konijn langs, die op zijn horloge en tegen zichzelf zegt dat hij veel te laat komt. Uit nieuwsgierigheid volgt ze hem en ze valt in een onmetelijk diep konijnenhol. Eenmaal op de bodem blijkt dat ze zich in Wonderland bevindt, en dan beginnen de avonturen. Ze opent een deurtje en ziet een prachtige tuin, maar kan er niet heen omdat ze niet door het deurtje past. Er staat een flesje met de woorden “drink mij” en als ze eruit drinkt, wordt ze klein genoeg om door het deurtje te kunnen. De sleutel van het deurtje is echter op de tafel blijven liggen, waar ze nu niet meer bij kan omdat ze te klein is. Om dit probleem op te lossen eet Alice een cake met de tekst “eet mij”, waarop ze nog groter groeit dan ze oorspronkelijk was. Ze kan nu weliswaar het deurtje openen, maar is weer veel te groot is om er door te kunnen. Ze barst in huilen uit en wordt spontaan weer kleiner, zo klein dat ze bijna verdrinkt in haar eigen tranen. Ze ontmoet een aantal dieren, waaronder een Muis, een Eend en een Dodo en samen zwemmen ze naar de kant. Om het groepje te drogen draagt de Muis een droog verhaal voor, maar dat helpt niet echt. Dan stelt de Dodo voor om een race  te houden, die door iedereen wordt gewonnen. Daarna vertelt de Muis nog een kort gedichtje, dat is afgedrukt in de vorm van een slingerende muizenstaart. Alice wil ook haar steentje bijdragen en een verhaaltje vertellen, maar de dieren maken dat ze weg komen als ze horen over haar kat Dinah. Het Witte konijn verschijnt weer ten tonele, die denkt dat Alice zijn dienstmeisje is en haar naar zijn huis stuurt om wat spullen op te halen. Daar aangekomen drinkt ze weer uit een flesje en wordt zo groot dat ze vast zit in het huis. Pas na het eten van cake wordt ze kleiner, de functies van de vloeistof en de cake zijn ten opzichte van de eerste keer dus omgedraaid. Een ontmoeting met een waterpijp-rokende rups zorgt voor de nodige verwarring en hallucinerende taferelen. Na een verwarrend gesprek eet ze van de paddestoel waar hij op zit, waarna ze een hele lange nek krijgt. Een duif ziet Alice aan voor een slang die het op haar eieren heeft voorzien, maar uiteindelijk krijgt Alice haar normale vorm weer terug.

Alice vervolgt haar weg en komt aan bij het huis van de Hertogin, die een uitnodiging krijgt voor een spelletje croquet bij de Koningin. De Hertogin laat Alice op een baby passen, die in een varkentje verandert. Alice heeft een gesprek met de Cheshire Cat, een grijnzende kat die in het niets kan verdwijnen. Dit verwijst naar de Engelse uitdrukking “to grin like a Cheshire cat” en de geboortestreek van Lewis Carroll. De kat wijst haar de weg naar de Mad Hatter, de gekke hoedenmaker en de March Hare, de Maartse haas. Ook deze dieren verwijzen naar Engelse uitdrukkingen, “Mad as a hatter” en “Mad as a March hare”. In de tuin van van de Maartse haas is een tea-party aan de gang, waarop ook de Hoedenmaker en de Dormouse, de Zevenslaper, van de partij zijn. Zij leven in onmin met Time, waardoor het voortdurend zes uur ’s middags is, theetijd. De Zevenslaper vertelt een warrig verhaal over drie zusjes die in een kuil met stroop wonen en Alice vertrekt. Ze komt weer bij het toegangsdeurtje tot de prachtige tuin, verkrijgt zowaar in een keer het juiste formaat en kan er doorheen. In de tuin komt ze drie tuinmannen tegen in de vorm van speelkaarten. Ze zijn druk bezig om de rozen rood te verven, nadat ze per ongeluk witte rozen hebben geplant. De Hartenkoningin arriveert met de gasten, waaronder het Witte konijn. Alice kan voorkomen dat de tuinmannen in opdracht van de Koningin worden onthoofd en men gaat croquet spelen. Het is een vreemd partijtje met egels als ballen, flamingo’s als sticks en soldaatjes als poort. Na een herzien met de Cheshire cat en de Hertogin, brengt de Koningin Alice naar de Griffioen, die haar de Mock Turtle laat zien. Dit wezen is half schildpad en half kalf, verwijzend naar “mock turtle soup” een imitatie schildpadsoep van kalfsvlees. De Griffioen en de Namaak-schildpad doen een dansje, vragen Alice naar haar avonturen, maar horen plotseling dat er een rechtszaak gaat beginnen. Alice en de Griffioen haasten zich naar de rechtszaal, waar de Hartenboer ervan wordt beschuldigd de taarten van de Koningin te hebben gestolen. De Koning is rechter en de Mad Hatter en de kokkin van de Hertogin zijn getuigen. Ook Alice wordt opgeroepen. Terwijl ze bezig is om langzaam groter te worden, verklaart ze niets van de zaak af te weten en protesteert tegen de rechtsgang. Hierop keren alle kaarten zich tegen haar, maar Alice wordt wakker naast haar zus en realiseert zich dat het een droom was.

De betekenis van Alice in Wonderland

Direct na het verschijnen was Alice in Wonderland al een groot succes, met beroemde lezers als Oscar Wilde en koningin Victoria. Na al die jaren is het nog steeds een bijzonder grappig en fantasierijk kinderboek. Het verhaal bood daarnaast een inspiratiebron voor talrijke films, van “stomme films” via de Disney tekenfilm uit 1951 tot en met de op stapel staande versie van regisseur Tim Burton die in 2010 moet uitkomen. Veel van de verfilmingen bevatten overigens ook elementen uit “Through the Looking-Glass, and What Alice Found There”. Dit is het vervolg op Alice in Wonderland, met onder andere de personages Tweedledum, Tweedledee en Humpty Dumpty. Later werden ook in boekvorm de beide verhalen gecombineerd, weliswaar als aparte verhalen, maar in een band. Er zijn talloze theatervoorstellingen opgevoerd van Alice in Wonderland en Tom Waits maakte er een hele CD van, genaamd “Alice”. De term Wonderland is in de taal opgenomen als benaming voor een prachtige, denkbeeldige plek die veel met dromen te maken heeft. Ook de term “Down the Rabbit-Hole”, die aangeeft dat iemand zich in een onbekend avontuur stort, is ingeburgerd.

Alice in Wonderland biedt daarnaast een kijkje in het gedachtengoed van de welsprekende Victoriaanse cultuur en het boek is onuitputtelijk geanalyseerd. Voor een kinderboek komt er relatief weinig actie in voor. Veel belangrijker zijn de dialogen, taal, beleefdheid, identiteit en het verschil tussen “zin” en “onzin”, een centraal thema in het boek. Een groot gedeelte van de dialogen bestaat uit tamelijk verwarrende gesprekken. Ze zijn doorspekt met woordspelingen en grappige parodieën op de moralistische kinderboeken uit die tijd, gecombineerd met verwijzingen naar andere literatuur en kunst. Ondanks de talrijke onverklaarbare dingen, is het bovennatuurlijke nadrukkelijk afwezig, het zijn allemaal gewone dieren en dagelijkse voorwerpen in een andere rol dan gebruikelijk. Om deze reden is er wel eens opgeworpen dat Lewis Caroll onder invloed stond van drugs toen hij het verhaal schreef. Ook is er wel geopperd dat de talloze hallucinerende effecten in het boek geïnspireerd waren op zijn aanvallen van migraine, waarin hij de dingen veel groter of juist kleiner waarnam. Hoe dan ook, Alice in Wonderland blijft een wonderlijk en inspirerend verhaal voor jong en oud, dat al vele generaties heeft kunnen boeien en dat vermoedelijk ook nog vele generaties zal blijven doen.

Kindermishandeling is niet zo zeldzaam als men zou denken. Het is echter zo dat er geen degelijk beeld kan gevormd worden omtrent dit probleem. De oorzaak hiervoor is dat het vooral voorkomt bij kinderen onder de 5 jaar, die zich nog niet zo goed kunnen beschermen en het ook niet echt kunnen vertellen. De dader bij kindermishandeling is in de meeste gevallen de zorgdrager voor het kind. In de overgrote meerderheid gaat het om de moeder of de vader, maar nu komt het ook vaker voor dat de niet-biologische vader – de nieuwe partner van de moeder – het kind mishandeld.

Kindermishandeling kan onder verschillende vormen voorkomen. Het kan gaan om het opzettelijk toebrengen van schade (‘battered child syndroom’) waarbij het kind fysiek mishandeld wordt. Een andere vorm is het ‘shaken infant syndroom’ waarbij het kind zeer hevig door elkaar wordt geschud. Met als gevolg dat er een subduraal hematoom – een bloeding tussen het hersenvlies en de hersenen – of netvliesbloedingen ontstaan waardoor het kind meestal binnen de 6 uren volgende symptomen vertoont: braken, bewustzijnsverlies, (in sommige gevallen) stuiptrekkingen en uiteindelijk het stilvallen van de ademhaling. Verder kan kindermishandeling ook voorkomen onder de vorm van verwaarlozing. Dit kan zowel geestelijk als lichamelijk.

Het munchausen by proxy syndroom is de laatste vorm van kindermishandeling die ik hier zal bespreken. Hierbij is er sprake van een dader die een perverse, ziekelijke behoefte heeft aan medische aandacht.
In tegenstelling tot het munchausen syndroom – waarbij de persoon bij zichzelf ziektes simuleert of symptomen induceert – gaat het bij het munchausen by proxy syndroom om de ziektetoestand van het kind. In de meeste gevallen is hier de moeder de dader. Bij de verdere uiteenzetting van dit artikel zal ik dan ook over de moeder en het kind spreken, maar hou in gedachte dat het ook een andere persoon kan zijn die een belangrijke rol speelt in het leven van het kind.
Er is geen duidelijke consensus of het munchausen by proxy syndroom als een psychiatrische aandoening of geestesziekte kan beschouwd worden. Volgens de DSM-IV – Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, een algemeen aanvaarde beschrijving van psychische aandoeningen – wordt dit syndroom niet geklasseerd als een psychiatrische aandoening. Het munchausen by proxy syndroom kan eigenlijk omschreven worden als een antisociale gedragsstoornis die ontstaat uit een alles overheersende behoefte om aandacht, medische aandacht meer bepaald.

Er zijn 3 verschillende gradaties binnen dit syndroom die variëren naar ernst. Ongeacht de ernst-factor is het zo dat ze altijd veelvuldige hospitalisatie van het kind tot gevolg hebben.

“False illness story”: Hierbij gaat de moeder een foutief verhaal vertellen over de ziektetoestand van het kind. Men zou denken dat deze vorm niet echt als kindermishandeling kan beschouwd worden, maar de handeling van de moeder heeft nog steeds ernstige gevolgen. De arts zal namelijk medische handelingen stellen die helemaal niet nodig zijn. Als dit meermaals gebeurt, kan dit een zeer traumatische ervaring voor het kind worden.

“Fabrication of signs”: Hierbij gaat de moeder valse symptomen creëren. Een voorbeeld hiervan is menstrueel bloed in de urine van het kind doen. Ook dit heeft tot gevolg dat de artsen medische handelingen gaan stellen die overbodig zijn.

“Induced illness”: Dit is de ergste vorm van het munchausen by proxy syndroom. De moeder gaat hier het kind echt ziek maken om op die manier medische aandacht te krijgen. Het ‘ziek maken’ kan op verschillende manieren gebeuren, in de meeste gevallen is er echter sprake van intoxicatie of smoring. Vergiftiging of intoxicatie is de toestand die ontstaat na het opnemen van een voldoende hoeveelheid van een bepaalde stof om symptomen te veroorzaken. De gebruikte stof moet in dit geval niet een soort vergif zijn, het is voldoende als het kind alcohol of een teveel aan zout binnenkrijgt. Smoring is een vorm van verstikking waarbij een uitwendige factor ervoor zorgt dat de mond en neus worden afgesloten. Hierdoor ontstaat er een zuurstof tekort, dat leidt tot bewusteloosheid en uiteindelijk hersendood na 3-5 minuten. Bij het munchausen by proxy syndroom gaat de moeder in dit geval het kind juist zolang van de adem benemen tot er bewusteloosheid optreedt. Je hoeft geen genie te zijn om op te merken dat deze situatie zeer ernstige gevolgen kan hebben. Het is niet alleen zo dat deze handelingen traumatische ervaringen voor het kind zijn, maar een overdosering van de vernoemde stoffen of het kind te lang van de adem benemen is voldoende voor een fatale afloop.

Zoals men kan zien uit het voorgaande is het munchausen by proxy syndroom een zeer ernstige aandoening. Als men een vermoeden heeft dat de moeder de oorzaak is van de ziektetoestand van het kind, moet men het contact tussen beide verminderen of ervoor zorgen dat moeder en kind een tijd niet meer alleen samen zijn. Het resultaat hiervan is dat er een spontane genezing optreedt.

In het kader van deze problematiek is het uiterst belangrijk dat artsen aan de mogelijkheid van kindermishandeling moeten denken. Men moet nagaan of het verhaal, het ontwikkelingsstadium of een eventuele ziekte kunnen kloppen met de opgelopen verwondingen. Het is namelijk zeer eigenaardig als een baby een beenbreuk heeft omdat het nog niet kan lopen of kruipen. In zeldzame gevallen kan het wel om een ziekte gaan bijvoorbeeld een kind dat bloedstollingsproblemen heeft kan vaker last hebben van blauwe plekken. Alarmsignalen van kindermishandeling zijn: het laattijdig hulp zoeken, een ongebruikelijke arts/ziekenhuis raadplegen, een inadequaat verhaal (met harde ontkenning), meerdere letsels van verschillende ouderdom en op verschillende plaatsen.

Bij het opsporen en behandelen is het belangrijk het kind ernstig te nemen en naar hem/haar te luisteren zonder zijn/haar verhaal te gaan interpreteren. Als blijkt dat kindermishandeling mogelijk de oorzaak is, is het aangeraden dat de arts een speciale instantie op de hoogte brengt. De bedoeling is in de eerste plaats kindermishandeling op te sporen en te behandelen, nadien kan men overgaan tot bestraffing van de dader.

Als men merkt, dat het gedrag van een kind plotseling of langzamerhand erg verandert, meestal in de negatieve zin, is het goed dit niet als onbelangrijk af te doen. Natuurlijk hoeven de signalen niet altijd naar misbruik te verwijzen, maar er zal dan toch iets ernstigs aan de hand zijn. Er bestaat ook geen “misbruik-syndroom” met duidelijke symptomen die naar misbruik wijzen. Wel zijn er een aanteal duidelijk signalen, die misbruik doen vermoeden:    

*  Het kind heeft nergens meer zin in, is verdrietig of lijkt zelfs depressief
*  Het kind speelt niet meer, gaat niet meer naar vriendjes en isoleert zich van anderen
*  Het kind heeft plotseling belangstelling voor sexuele spelletjes
*  Eetstoornissen
*  Concentratiestoornissen, schoolresultaten gaan sterk naar beneden
*  Slaapstoornissen

Een voorheen onbekende angst of verlegenheid voor aanrakingen, douchen of uitkleden kan ook een aanwijzing zijn. Hoewel deze signalen nog geen bewijs zijn, ze geven toch een vermoeden en een gedetailleerde observatie van het kind en het winnen van vetrouwen is dan het belangrijkst, zodat het kind kan gaan vertellen wat hem dwars zit.Dit is ook belangrijk als de gedragsafwijkingen veroorzaakt zouden worden door iets heel anders dan sexueel misbruik. Ga in ieder geval nooit zelf kijken of je lichamelijk kan zien of er sprake is van misbruik. Dan ga je als vertrouwenspersoon over de grenzen van een kind. Een arts kan fysieke symptomen als bewijs van sexueel misbruik identificeren. Duidelijk tekenen zijn bijt- en zuigwonden, verwondingen of blauwe plekken aan de binnenkant van de bovenbenen en in het genitale en anale gebied. Sexueel overdraagbare aandoeningen, zoals wratten en infecties moeten bij kleine meisjes altijd gezien worden als gevolg van misbruik. Maar zelfs als een arts geen duidelijke lichamelijke afwijkingen vindt, dan kan er nog sprake zijn van misbruik. Veel vormen van sexueel misbruik laten geen fysieke letsels achter.
Ook klachten van misselijkheid en spugen, veel buikpijn zonder een lichamelijke oorzaak kunnen duiden op misbruik.

Als je misbruik vermoedt

De meeste mensen voelen zich enorm geschokt als ze vermoeden, dat een kind wordt misbruikt. Ze zijn verbijsterd en weten niet wat ze moeten doen. Dit is een begrijpelijke reactie.Het mag echter niet betekenen, dat je het vermoeden wegstopt en maar niets doet. Dat je bang bent voor de gevolgen als je je vermoeden uitspreekt of gewoon niets doet, omdat je je niet verantwoordelijk voelt voor dit kind.Bij vermoeden van misbruik is het goed om eerst na te denken welke hulp je gaat zoeken  en de signalen chronologisch op te schrijven. Dit is handig voor de hulpverlening en voor een eventueel politieonderzoek.

Vertrouwenspersoon

Als een kind je in vertrouwen neemt en gaat vertellen wat er gebeurt met hem, bedenk dan, dat er moed voor nodig is om zover te komen. Zeg nooit, dat je dit niet kunt geloven, maar neem hem serieus. Laat zien, dat je het kind begrijpt. Laat hem rustig en op zijn eigen manier dat vertellen wat hij kwijt wil. Neem de tijd. Kijk uit voor je eigen reacties, zoals woede, walging of angst zullen de psychologische gevolgen van het misbruik bij het kind versterken. Blijf kalm en reageer rustig en ondersteun hem. Laat merken, dat je het heel moedig vind, dat hij het durft te vertellen. Wat heel belangrijk is, dat je de schuld van het hele gebeuren bij het kind weghaalt. De volle verantwoordelijkheid van sexueel misbruik ligt bij de dader. Ook al heeft de dader er zijn best voor gedaan om dit bij het kind te leggen als vorm van manipulatie en bedreiging. Het kind bevindt zich al op glad ijs, omdat hij is gaan praten, ondanks de bedreigingen van de dader.
Vaak zul je merken, dat het kind in een loyaliteitsconflict komt met de dader. Die is immers ook heel lief voor hem, of heeft hem aandacht en cadeautjes gegeven? Of is immers zijn vader, broer, oom?

Deskundige hulp

Ook al zou je de dader willen confronteren met het gebeuren, is dat toch niet altijd de handigste stap. Alle maatregelen, die genomen moeten worden, moeten voor het kind echte hulp zijn. Bijvoorbeeld in gesprek gaan met het hoofd van de school, kantoor Jeugdzorg, de huisarts of een melding maken bij het Meldpunt Kindermishandeling. Zij kunnen je verder helpen en stappen ondernemen.

Wat is een planeet eigenlijk precies? Er is veel discussie over geweest, maar men is er toch uitgekomen dat het een niet zelf lichtend hemellichaam is dat zichzelf in een vaste elliptische baan om een ster beweegt. Een hele brok, maar wij leren onze planeten van ons zonnestelsel al als we kind zijn. De komende generatie zal het echter met eentje minder moeten doen, aangezien Pluto gedegradeerd is sinds augustus 2006 tot een zogenaamde dwergplaneet.

De ontdekking

Planeten zijn soms vandaag de dag nog zichtbaar met het blote oog. Echter zijn ze, met het blote oog, door enkele factoren vandaag minder goed zichtbaar dan vroeger. Logischerwijze werden de planeten die het dichtst bij de aarde stonden het eerst gezien. Zo konden de Sumeriërs rond 3000 voor Christus de planeet Mercurius zien. Even later zag hetzelfde volk ook Venus. Verder waren Mars, Jupiter en Saturnus in de oudheid al bekend. In 1610 werden de vier grootste manen van Jupiter ontdekt door Galileo Galilei, weliswaar met een telescoop. Na deze ontdekking volgden ook andere ontdekkingen met de telescoop, onder meer Uranus in 1781 en in 1846 Neptunus. Tenslotte werd ook de dwergplaneet Pluto in 1930 ontdekt. Vandaag blijven er steeds snelle ontwikkelingen volgen in het ontdekken van alle planeten in het heelal. Zo zijn er ook planeten ontdekt buiten ons zonnestelsel (ook wel exoplaneten genoemd).

Mercurius

Mercurius is genoemd naar de Romeinse god ‘Mercurius’, welke de god van de handel,reizigers en winst is. Mercurius wordt ook wel de ‘verschrompelde planeet’ genoemd. De temperaturen kunnen erg hoog kan oplopen (zo’n 450°C), doordat de planeet het dichtst bij de zon staat en bijna geen atmosfeer heeft, en zo begint de planeet krimpscheuren te vertonen. Er zijn ook grote temperatuurverschillen zichtbaar: ’s nachts kan het -170°C worden en overdag 450°C. Dit is mede dankzij de lange rotatietijd: één dag op Mercurius is op onze planeet ongeveer 58,6 dagen. Mercurius heeft tevens, zoals eerder gezegd, bijna geen atmosfeer en moet zijn warmte dus van de zon krijgen. Aan de beschenen kant van de planeet is het dus erg warm, en aan de andere kant erg koud doordat er daar geen zonnestralen komen. Mercurius heeft een heel grote kern, welke voornamelijk uit ijzer bestaat (zoals erg veel objecten in het heelal). De kern van Mercurius neemt ongeveer de helft in beslag, terwijl dit bij onze planeet ongeveer 1/6 van het totale volume is. Mercurius is één van de twee planeten die geen maan (of manen) heeft. Een interessant weetje: deze planeet is sinds de verandering van de definitie van een planeet ook de kleinste planeet (voorheen was dit Pluto).

Venus

Venus is genoemd naar de Romeinse godin ‘Venus’, de godin van de liefde. Deze planeet draagt soms wel eens de naam de ‘gesluierde planeet’. Dit komt doordat Venus zo’n 60 kilometer dik wolkenpakket heeft, dat bestaat uit SO2 (ofwel: zwavelzuur). Venus heeft een erg hoge temperatuur (zo’n 500°C), je zou kunnen denken dat dit door de zon komt, maar dat is niet zo. Op Venus is er een fenomeen gaande wat tegenwoordig ook op aarde wordt vastgesteld: het broeikaseffect. Venus krijgt dus, doordat ze dicht bij de zon staat, vele zonnestralen op zich. Sommigen van deze stralen dringen door tot op het oppervlak van de planeet maar kunnen dan niet meer de ruimte in door deze dikke wolken. Op Venus is er dus geen effect zoals op Mercurius, hier blijft de warmte op de planeet en de temperatuur zal in de toekomst nog een stuk hoger liggen. Eén dag op Venus duurt erg lang: zo’n 243 dagen op de Aarde. Net als Mercurius heeft ook deze planeet geen manen. De grootte is ongeveer vergelijkbaar met die van de Aarde.

Aarde

De Aarde is ongetwijfeld de planeet die we allemaal het beste kennen. Het is tevens de enige bekende planeet tot nu toe waar leven voorkomt. Onze planeet is de derde, vanaf de zon bekeken. De planeet wordt ook wel de ‘blauwe planeet’ genoemd, omdat onze dampkring blauw is. We hebben één maan, die noemt men simpelweg ‘de Maan’. De samenstelling van de Aarde is als volgt: eerst is er de kern, dan een mantel, vervolgens de kort (‘de aardkorst’) en de blauwe atmosfeer.

Mars

Mars is genoemd naar de Romeinse god Mars, dit is de god van de oorlog. Naast de Aarde die men de ‘blauwe planeet’ noemt, noemt men deze ook wel eens de ‘rode planeet’. Dat komt omdat het oppervlak van Mars vooral bestaat uit rood zand en gesteente. Mars is al veel in de media geweest omdat men vermoedt dat het leven op deze planeet niet onmogelijk is. De planeet heeft vele gelijkenissen met onze planeet, de Aarde: vier seizoenen, twee poolkappen en duurt op Mars één dag net iets langer, namelijk een halfuurtje. De atmosfeer bestaat vooral uit CO2 (koolstofdioxide). De temperaturen op mars verschillen: het kan zo’n 30°C zijn, maar ook -120°C. Door deze temperatuurverschillen (en drukverschillen), komen er vrij veel stormen voor die stofwolken doen opwaaien. Sommige wetenschappers vermoeden tevens dat Mars zich in een soort van ijstijd bevindt. Mars heeft 2 manen: deze worden Phobos en Deimos genoemd.

Planetoïden

We zijn aanbeland bij de planetoïdengordel, deze horen echter niet bij de planeten maar zijn toch belangrijke aanwijzingen in ons zonnestelsel. Men vermoedt dat het sterke gravitatieveld tussen de planeten Mars en Jupiter ervoor zorgde dat er geen nieuwe planeet gevormd kon worden tijdens het ‘maken’ van de planeten.

Jupiter

Jupiter is genoemd naar de Romeinse god Jupiter, welke de oppergod was en de god van de hemel en het onweer. Door zijn typische kenmerken wordt hij ook wel eens ‘de reus met de rode vlek’ genoemd. De reus is te danken aan de grootte van de planeet. Jupiter is ongeveer 11 keer zo groot als de Aarde. Met deze omvang is het ook de grootste planeet van ons zonnestelsel. Een ander kenmerk is de rode vlek. Dit is een permanente tropische storm met een omvang die drie keer zo groot is als de Aarde. De wolken hebben verschillende kleuren: rood, bruin en wit. Als je deze planeet zou bekijken zou je zien dat het ‘woelige’ wolken zijn. Dit komt omdat er veel stormen plaatsvinden, die veroorzaakt worden door hoge temperatuur in de kern van de planeet en de snelle rotatie. Jupiter heeft ook de meeste manen van alle planeten: 63. Eén dag op Jupiter is sneller dan bij ons, ter vergelijking: op Aarde duurt één dag 24 uur, op Jupiter is dit 9,84 uur. De temperatuur kunnen we schatten op zo’n -120 à -140°C.

Saturnus

Saturnus is ook genoemd naar een Romeinse god, Saturnus, die de god van de landbouw was. De planeet is ongetwijfeld het meest bekend om zijn ringen, vandaar wordt hij ook wel eens de ‘geringde planeet’ genoemd. De ringen bestaan uit ijs en rotsblokken. Ze hebben allemaal een letter van het alfabet gekregen, dit gaat van de A-ring tot de E-ring. Door deze ringen is het moeilijk vast de stellen hoeveel manen Saturnus nu eigenlijk heeft. Brokstukken in deze ringen gedragen zich ook als een maan en kan dus eigenlijk ook als een maan gezien worden. Bij de laatste telling (2007) zouden er 56 manen bekend zijn.  Saturnus heeft net als de andere planeten voorbij de planetoïdengordel een erg lage temperatuur, namelijk ongeveer -150°C. Saturnus is ongeveer 10 keer zo groot als de aarde en staat daarmee met op de twee plaats van de grootste planeten in ons zonnestelsel. Eén dag duurt 10 aardse dagen.

Uranus

Uranus is genoemd naar een god uit de Griekse mythologie, hij is de personificatie van de hemel. Zo’n 40 jaar geleden werden er ook ringen ontdekt rond deze planeet. Er zijn zo’n 9 ringen, bestaande uit materiaal van manen. De kleur die de planeet heeft komt door de atmosfeer, die bestaat uit methaangas. Uranus is in principe een ‘ijswereld’. Een ander bijzonder kenmerk is dat de planeet ‘gekanteld’ is. Men vermoedt dat er in het verleden een botsing geweest is met een ander object uit het heelal. Uranus heeft 27 manen. Eén dag duurt ongeveer 17 uur.

Neptunus

Neptunus is genoemd naar de Romeinse god Neptunus, de god van de zee. Het is de achtste en laatste planeet van ons zonnestelsel, en staat dus het verst van de zon. De naam is vooral te danken aan de blauwe kleur, en die is op zijn beurt te danken aan de hoge concentratie van methaan in de lagere atmosfeer. Op Neptunus is er net als op Jupiter een vlek te vinden, dit keer een ‘zwarte vlek’. Dit kan zijn doordat er zeer hoge windsnelheden zijn, dit kan oplopen tot 2000 km per uur. Neptunus heeft 13 manen. De gemiddelde temperatuur is -210°C. Eén dag op Neptunus duurt op Aarde 16 uur.

Kuipergordel

Deze gordel is net zoals de planetoïdengordel een baan na de planeet Neptunus. De objecten bestaan vooral uit steen en ijs.

Dwergplaneten

Naast de dwergplaneet Pluto, welke eerst een ‘gewone’ planeet was, is er ook de dubbelplaneet Charron (dit is eigenlijk het ‘tweede deel van Pluto). Ook de twee Kuiperobjecten Quaor en Sedna behoren tot de dwergplaneten.

Met de tegenwoordige wetenschappelijke meetmethoden is het vrij gemakkelijk om de ouderdom van de aarde, en zelfs van de maan en van Mars te meten. Op basis van de huidige inzichten wordt de ouderdom van de aarde geschat op ruim vierenhalf miljard jaar. In cijfers 4.500.000.000, een getal met zoveel nullen, dat we deze ouderdom ons bijna niet voor kunnen stellen. Wat dat betreft had men het, nog maar een paar eeuwen geleden, een stuk gemakkelijker.

Vroegere dateringen

In West Europa was de Christelijke Bijbel, en dan met name het boek Genesis, een belangrijk uitgangspunt voor wetenschappers. Nog niet eens zo erg lang geleden, in het jaar 1650, werd door de Ierse bisschop James Ussher de leeftijd van de aarde vrij exact berekend op basis van de leeftijden van paar personen die in dit boek voorkomen. Volgens deze methode, waar geen wetenschapper uit dit tijd aan durfde te twijfelen, werd de aarde zo’n zesduizend jaar geleden geschapen. Om precies te zijn in het jaar 4004 voor het begin van onze jaartelling op 23 oktober. Hij stond hierin niet alleen en een aantal van zijn collega’s, zoals Josephus Justus Scaliger en John Lightfoot, kwamen tot een vergelijkbare conclusie.

Pas in de achttiende eeuw begon men in wetenschappelijke kring toch enige vraagtekens te zetten bij deze relatieve versheid. De geologie kreeg vorm en de wetenschappers begonnen met het bestuderen van fossielen in de gesteentelagen waarin zij gevonden werden. Al snel ontdekte men dat er een bepaalde volgorde in deze overblijfselen van uitgestorven dieren was. Daatbij gaf het geheel de indruk dat er toch wel iets meer dan zesduizend jaren verstreken waren sinds het eerste begin. Michail Lomonosov, de grondlegger van de wetenschap in Rusland, kwam hierdoor tot de theorie dat de aarde zo’n honderdduizend jaar oud was, en apart geschapen dus los van het nog oudere Heelal. Deze schatting werd in 1779 min of meer bevestigd door de Franse wetenschapper Georges-Louis Leclerc. Deze ging ervan uit dat de aarde ooit een warme bol moet zijn geweest en berekende de ouderdom middels een experiment dat uitgaat van de afkoelsnelheid. Hij kwam op een ouderdom van 75.000 jaar. In het jaar 1785 presenteerde James Hutton, die wordt beschouwd als de eerste moderne geoloog, zijn artikel “Theory of the Earth”. Hierin lanceerde hij zijn theorie dat de aarde nog veel ouder was dan men destijds dacht. Hij baseerde dit op de tijd die het moet kosten om bijvoorbeeld gesteenten te vormen en te eroderen.

Tegen die tijd gingen er zich steeds meer wetenschappers voor de kwestie interesseren en lieten zij zich daarbij door de aarde zelf, en niet langer door de Bijbel leiden. Het gevolg was dat de aarde alsmaar ouder werd. De Schotse natuurkundige William Thomson, bekend als Lord Kelvin, kwam in 1862 aan de honderd miljoen jaar, gebaseerd op de afkoelsnelheid van de aarde. Behalve natuurkundige gingen ook geologen en biologen zich ermee bemoeien. Zij konden de nog steeds te korte levensduur niet rijmen met hun eigen theorieën, maar Lord Kelvin was een autoriteit waarvan men aannam dat hij wel gelijk zou hebben. Daarbij waren er andere wetenschappers die tot ongeveer dezelfde conclusie kwamen, zoals de astronoom George Darwin en de Ierse John Joly, die berekende hoe lang het heeft geduurd voordat het zout door erosie in de oceanen terechtkwam.

De ontdekking van radioactiviteit rond 1900 zette de hele afkoelsnelheid-gedachte op zijn kop, met het resultaat dat de aarde weer een stuk ouder werd. Voorheen werd er namelijk alleen van uitgegaan de zon de aarde verwarmt, maar door radioactiviteit verwarmt de aarde zichzelf ook, waardoor ook de afkoeling veel langer duurt. George Darwin en John Joly waren de eerste wetenschappers die dit onderkenden, maar Lord Kelvin bleef tot aan zijn dood vasthouden aan de oude berekeningen. Aan het begin van de twintigste eeuw gaf Ernest Rutherford, een pionier op het gebied van de kernfysica, de aarde veertig miljoen jaar gevolgd door schattingen van Boltwood van tussen de 92 en 570 miljoen jaar. Arthur Holmes deed daar nog een schepje bovenop, hij beweerde in zijn boek “The Age of the Earth”, gepubliceerd in 1913, dat de aarde waarschijnlijk rond de zestienhonderd miljoen jaar oud is. Pas jaren later werd zijn werk serieus genomen, hoewel de gevestigde geologen nog steeds niet overtuigd waren van de geloofwaardigheid van de radiometrische datering. De Amerikaanse National Academy of Sciences stelde in ieder geval wel een commissie samen om de ouderdom van de aarde nader te onder onderzoeken, met het gevolg dat de leeftijd nog weer verder opgerekt werd. In de afgelopen vijftig jaar weet men steeds beter de oudste gesteentelagen te vinden en zijn ook de dateringstechnieken steeds verder verfijnd. De oudst gevonden steensoort ooit, zirkoon uit het westen van Australië, heeft een geschatte ouderdom van 4,4 miljard jaar. Deze stenen zijn vergeleken met een aantal andere bodemvondsten, zoals Archaïsche looderts, meteorieten en stenen van de maan en van Mars. Telkens komt men uit op een ouderdom tussen 4,53 en 4,58 miljard jaar, waarin niet alleen de aarde maar ons gehele zonnestelsel, zich heeft gevormd uit gasvormige nevel.

Hier houden we het voorlopig maar op. Het blijft fascinerend om te zien hoe men in de loop van maar een paar eeuwen van inzicht is veranderd over dit ene gegeven, de ouderdom van de aarde. Ieder van de geestelijken en wetenschappers is in zijn eigen tijd heilig overtuigd geweest van de juistheid van de in die periode aangenomen datering.

Wat is er speciaal aan Estland?

Weinig bekend als een natuur bestemming, telt het Baltische land Estland 7.000 rivieren en 1.500 meren, alsmede aanzienlijke oppervlakten aan bossen en moerassen. Tien procent van het land bestaat uit beschermd natuurgebied. Voeg deze binnenlandse natuurgebieden toe aan de prachtige kust en het is niet verwonderlijk dat land veel te beiden heeft voor natuur liefhebbers. Dit prachtige land is de afgelopen jaren uitgegroeid tot een waar Mekka voor vogelaars en steeds meer bezoekers ontdekken de unieke charme van Estland.

Welke vogels zijn er te zien?

Het land kent meer dan 200 soorten broedende vogels en een enorme omvang van de Noordpool-gebonden vogels welke migreren. De Baltische kust staat algemeen bekend als één van de beste plaatsen in Europa om zichtbare migratie te observeren. In het voorjaar in er wild in overvloed en is er een spektakel te zien van enorme koppels ganzen en eenden te zien zoals elders in Europa. In april kan men verwachten zeldzame eidereenden en roofvogels te zien, evenals hoenders en steltlopers, terwijl in de bossen het slagwerk van de spechten weerklinkt waarvan er in Estland maar liefst acht soorten voorkomen. Als het seizoen overgaat in mei, komen de zomer migranten terug uit Afrika en de roodborstjes laten zich dan horen met hun gezang. Witstaart adelaars zweven boven moerassen welke nog vol zitten met wild. In de bossen nestelen spechten en uilen en in het loof-bossen vindt men recent aangekomen tjiftjaf.

Ook de flora in Estland is uitermate boeiend en is een afspiegeling van de westerse of noordelijke uitlopers van veel soorten, het land is vooral prachtig om zijn verscheidenheid aan orchideeën.

Is er iets anders te doen of zien?

Naast de rijke natuur is er nog veel meer in Estland te vinden wat een verblijf de moeite waard maakt. De interessante geschiedenis van het land komt tot uiting in de vele stijlen van architectuur, het gastvrije onthaal door de lokale bevolking en de ongerepte natuur. Het biedt een glimp van een landelijke idylle dat nog maar zelden is terug te vinden in het moderne Europa.

Een bezoek aan de middeleeuwse hoofdstad Tallinn is ook zeker de moeite waard. Met haar oude binnenstad en kleurrijke haven aan de Oostzee biedt de stad niet alleen vertier met talloze restaurants, bars, discotheken en nachtclubs, maar ook met musea en kleine knusse straatjes om urenlang door te verdwalen. Een bezoek aan het Toompea kasteel en het oude stadhuis aan het Raadhuisplein is zeker een aanrader.

Genetische manipulatie of modificatie is het doelbewust veranderen van erfelijke eigenschappen van micro-organismen, planten, dieren of mensen. Mensen zijn er eigenlijk al eeuwenlang  mee bezig, bijvoorbeeld door het selecteren van de sterkste exemplaren van een plantensoort om zo de grootste oogst te krijgen. Of om de eigenschappen van koeien, honden of paarden te versterken. Ook werden soms verschillende planten- en dierenrassen met elkaar gekruist. Deze ingrepen beslaan meerdere generaties en kosten dus veel tijd. Met de moderne  biotechnologie kan het allemaal veel sneller. De nieuwe, gewenste eigenschappen worden direct als extra genen bij een micro-organisme, plant, dier of mens ingebracht.

De techniek van de verandering van de genetische code verschilt al naar gelang het organisme, de plant of het dier, waarop ze worden toegepast. Maar het basisprincipe van de verschillende technieken is hetzelfde. Allereerst wordt het gen dat men wil aanpassen geïsoleerd en vervolgens wordt het aangepast. Dan wordt het gen overgebracht op een geschikte vector. Een vector is de drager van het DNA en dit kan een stukje bacterieel DNA, een virus, een liposoom of een goudkogeltje zijn. Dan volgt de echte transformatie, waarbij de vector wordt ingebracht in een lichaamscel of in het aan te passen organisme. Tot slot worden de gemodificeerde organismen of cellen geselecteerd, want niet alle transformaties lukken. 

Toepassingen

Genetische manipulatie wordt toegepast op micro-organismen, planten, dieren en mensen.

Genetisch gemodificeerde micro-organismen worden overal ter wereld al volop gebruikt bij de productie van verschillende stoffen, zoals citroenzuur en medicijnen als antibiotica, insuline, groeihormonen en vaccins. Een veelgebruikt micro-organisme is gist, dat behalve voor het produceren van medicijnen bijvoorbeeld wordt gebruikt in experimenten om het alcoholpercentage in wijn te kunnen verlagen.

Er bestaan ook al diverse genetisch gemanipuleerde planten. In het jaar 1994 werd in de Verenigde Staten voor het eerst genetisch gemodificeerde voedsel op de markt gebracht, het tomatenras “Flavr Savr” dat langer houdbaar is. Twee jaar later werd zowel in de Verenigde Staten als in Groot Brittanië tomatenpuree van gemanipuleerde tomaten geïntroduceerd. Een andere toepassing van genetisch gemanipuleerd voedsel is “Golden rice”, rijst met Bèta-caroteen. De rijst is nog niet beschikbaar voor menselijke consumptie, maar is bedoeld om het vitamine A-tekort in derde wereldlanden te bestrijden, waardoor veel mensen onnodig blind worden. Ook zijn er maïs-, katoen-, suikerbieten- en koolzaadrassen door middel van genetische manipulatie ongevoelig gemaakt voor onkruid-bestrijdingsmiddelen.

Ook in het dierenrijk wordt er volop gesleuteld aan de eigenschappen van verschillende dieren. Een bekend genetisch gemanipuleerd dier was de stier Herman. Zijn genetisch materiaal was zodanig dat zijn dochters een menselijk eiwit zouden produceren en dit vervolgens uitscheiden in de melk. Behalve Herman, zijn er ook wel geiten en schapen omgebouwd, zodat hun melk medicinale stoffen bevat. Voor de consumptie  zijn er de AquAdvantage-zalmen. Zij zijn gecreëerd door een gen van een paling en het groeihormoon-gen van een andere soort zalm in de Atlantische zalm te plaatsen. Hierdoor groeit de AquAdvantage twee maal zo snel, ook als het koud is, en heeft daarnaast veel minder voer nodig. Niet om op te eten, maar een prachtige aanwinst in je aquarium, is de GloFish. Dit is een zebravis met een gen van koraaldieren, waardoor hij licht geeft. De verkoop van dit lichtgevende visje is overigens in Nederland verboden.

Genetische manipulatie bij mensen gebeurt tot op heden nog niet op grote schaal en alleen om medische redenen. Daarom wordt het liever aangeduid met de term gentherapie. Deze behandeling is bedoeld om erfelijke aandoeningen te genezen door middel van het inbrengen van een gezond gen in de lichaamscellen van de patiënt. In het jaar 1991 werd in Italië voor het eerst met een zekere mate van succes gentherapie toegepast bij een patiënt met een auto-immuunziekte. De techniek staat echter nog in de kinderschoenen en wereldwijd zijn er nog maar een paar mensen die door middel van gentherapie zijn genezen of verbeterd. Daartegenover staan ook een paar gevallen waarin de patiënten overleden als gevolg van de behandeling.

Ethiek van genetische manipulatie

Over de consequenties van genetische manipulatie voor mens, dier en het evenwicht in het milieu wordt heel verschillend gedacht. Men streeft naar korte termijn effecten die uiteraard gunstig zijn, zonder dat men weet hoe die wijzigingen het geheel, bijvoorbeeld het milieu, beïnvloeden. De tegenstanders voeren vaak aan dat over de lange termijn-effecten nog niets bekend is. Daarnaast is er een ethische kwestie, de vraag of je alles moet doen alleen maar omdat het technologisch mogelijk is. Uiteraard lopen de meningen hierover uiteen, vaak gekleurd door religieuze overtuigingen of bezorgdheid om het milieu. De vraag is of het aan de mens is om te sleutelen aan de basis-bouwstenen van plant, dier en mens. Voor zover het micro-organismen betreft is men minder terughoudend, waarschijnlijk ook omdat de toepassingen voor een groot deel medicinaal zijn. Toch heeft de ervaring met genetische manipulatie van micro-organismen de deur open gezet voor de toepassing op hogere organismen. Over het algemeen vindt men modificatie van planten acceptabeler dan die van dieren en mensen, maar uiteindelijk is het principe hetzelfde. Wereldwijd zie je dat ook in de wetgeving weerspiegeld. In landen als China, de Verenigde Staten en Brazilië worden genetisch gemanipuleerde planten-rassen geaccepteerd en op grote schaal verbouwd, maar in Venezuela is het pertinent verboden. Ook binnen de Europese Unie zijn er verschillen, in Nederland, België, Frankrijk, Portugal en Tsjechië mogen gemanipuleerde planten verbouwd worden, terwijl Italië, Oostenrijk, Griekenland, Polen en Luxemburg hun grenzen ervoor dichthouden. Dit tot groot ongenoegen van de Europese Commissie, die uiteraard eenduidig beleid wil. Het laatste woord over het voor en tegen van genetische manipulatie is nog lang niet gezegd en geschreven, en ondertussen is de techniek volop in ontwikkeling.

Solar-horloges nemen stelling tegen wegwerpmentaliteit

De markt staat bol van de goedkope kwartshorloges. Wie kiest voor een solar-horloge neemt stelling tegen die wegwerpmentaliteit en toont milieubewustzijn.

Vroeger was de aankoop van een horloge een dure uitgave waaraan men jaren plezier beleefde. De kwartshorloges van tegenwoordig zijn wegwerpartikelen omdat het verwisselen van de batterij vaak duurder is dan de aanschaf van een nieuw horloge. Vaak belanden die afgedankte horloges tegen alle geldende voorschriften in ook nog eens tussen het gewone huisvuil, ondanks de aanwezigheid van knoopcellen met verschillende zware metalen. Ze zijn immers nauwelijks te openen en men vindt het maar dom om een hele horloge in de batterijverzamelbox te deponeren.

Toon milieubewustzijn met een horloge op zonneenergie

Vanzelfsprekend is de aanschaf van een solarhorloge duurder dan een wegwerphorloge van Chinese makelij. Maar daarmee draag je wel een bepaalde levensinstelling uit aan je pols, tegenwoordig belangrijker dan ooit. Natuurlijk red je met de aankoop van een solarhorloge het klimaat niet, maar het toont een veranderend bewustzijn van de gebruiker en geeft een positief voorbeeld.

Hoe werkt een solar-horloge?

Een zonnecel, die al dan niet zichtbaar deel uitmaakt van de wijzerplaat, zet de lichtenergie om in electrische energie, en dat niet alleen uit zonlicht maar ook uit kunstmatig licht. In zonnehorloges worden meestal amorfe zonnecellen gebruikt die op een glasplaat worden opgedampt (opdampen is een speciale techniek waarmee men een dun laagje vaste materie op een voorwerp aanbrengt). Men kent ze vast wel van solarrekenmachines waarop ze jarenlange trouwe dienst bewijzen. Amorfe zonnecellen zijn minder opvallend dan bijvoorbeeld de cellen zoals die blauwachtig op vele huizendaken glinsteren.

Een solar-horloge als het donker is

Echte solarhorloges beschikken over een ingebouwd geheugen met groot vermogen, waarin de energie wordt opgeslagen. Soms worden horloges als solarhorloge verkocht terwijl de zonnecel alleen de batterij ondersteunt. Zo wordt weliswaar de levensduur van de knoopbatterij verlengd, maar uiteindelijk moet die toch vervangen worden. En dat is niet wat een milieubewuste koper van een solarhorloge écht voor ogen had.

In echte solarhorloges worden dus batterijcellen gebruikt, die overtollige zonne-energie opslaan. De eerste generatie solarhorloges bezat een opslagcapaciteit die – na volledige oplading – slechts 48 uur zou kunnen overbruggen. Intussen is de geheugencapaciteit aanmerkelijk verhoogd en het energieverbruik van de horloges verminderd. De huidige modellen overbruggen vaak donkere perioden van enkele maanden. Men hoeft er zich dus echt geen zorgen meer over te maken dat een Solarhorloge als gevolg van lichtgebrek stil blijft staan.

Hoe zie je dat de batterij leeg is?

Vrijwel alle moderne solarhorloges beschikken over een batterij-indicator op de display die de oplaadstatus weergeeft. Op analoge horloges (klassieke horloges met wijzers) is een kritieke oplaadstatus herkenbaar doordat de secondenwijzer niet meer met één seconde per keer verspringt, maar met twee seconden. Een een digitale horloge heeft vaak kleine balkjes die de oplaadstatus aangeven met H (hoog) M (midden) of L (laag).

Welke horlogemerken zijn er met zonneenergie?

De markt is min of meer verdeeld tussen de drie producenten. De branchereus Casio, die het grootste aanbod in zonnehorloges heeft, Junghans en Citizen.

De wereldberoemde geogliefen op de pampa’s van Jumana en Nazca in Peru zijn door het droge en windstille klimaat eeuwenlang bewaard gebleven. Over het nut van figuren als de spiraal, de kolibrie, de papegaai, de walvis en de vele geometrische lijnen wordt al tientallen jaren gespeculeerd. Het bijzondere is dat de eeuwenoude tekeningen zo groot zijn, dat ze alleen vanuit een vliegtuig zijn te herkennen. Het dorpje Nazca is dan ook uitgegroeid tot een toeristisch stadje met  hotels, musea en vooral veel  vliegtuigjes, waarmee toeristen de Nasca-lijnen van de juiste hoogte kunnen bekijken. Dankzij Google Earth hoef je tegenwoordig niet eens meer naar Peru, maar kun je thuis op je beeldscherm een aardig overzicht krijgen van de mysterieuze tekeningen.

De geschiedenis en herontdekking van de Nazca-lijnen

De hoogvlakte van Nazca in het zuiden van Peru, een van de droogste gebieden op aarde, wordt al zeker tienduizend jaar door mensen bewoond. In het gebied zijn verschillende culturen opgebloeid en weer ten onder gegaan. De Nazca-lijnen zijn gemaakt door de Nazca- en Paraca-indianen. Niemand kan met zekerheid zeggen waarom deze indianenstammen zo creatief met zand waren, maar wel is inmiddels duidelijk dat de tekeningen en geometrische figuren tussen het jaar 200 voor en 600 na het begin van onze jaartelling zijn gemaakt. De enorme decoraties zijn dus al zo’n tweeduizend jaar oud. De tekeningen bestaan uit geometrische figuren, meanderende lijnen, doolhoven en andere vormen. Wereldberoemd zijn de afbeeldingen van dieren, zoals kolibries, een pelikaan, een papegaai, een aap, een spin, een hagedis, een leguaan, een slang en lama’s. Het meest verrassende dier is wel een walvis, een dier dat volgens onze inzichten door de ijverige indianen in het kurkdroge gebied totaal onbekend moet zijn geweest. De eerste vermelding van de figuren door de ontdekkingsreiziger Cieza van Leon dateert uit de zestiende eeuw. In de negentiende eeuw was het de Duitse wiskundige en archeologe Maria Reiche die een leven lang de Nazca-lijnen heeft bestudeerd. Behalve als onderzoekster is zij ook belangrijk geweest als beschermster van dit erfgoed. In het moderne Nazca zijn er scholen, pleinen en straten naar haar vernoemd en zij is begraven naast het huis waar zij tijdens haar onderzoeken in woonde, het huidige Maria Reiche-museum. Ondanks de grondige studie heeft ook zij de betekenis van de lijnen en tekeningen niet kunnen doorgronden, maar zij vermoedde een astronomische betekenis. Meer onderzoek werd uitgevoerd door de archeologen Isla en Reindel , die concludeerden dat de lijnen rituele kanalen waren. Het zwakke punt van deze theorie is echter dat er niet meer dan een paar millimeter regen per eeuw in het gebied valt.

Hoe de Nasca-lijnen zijn gemaakt

Hoe de tekeningen, die van dichtbij gezien op ploegvoren lijken, door de indianen gemaakt zijn is wel duidelijk. Het oppervlak van de pampa bestaat uit een laagje lichtrode kiezels, die deze kleur danken oxidatie, contact met de lucht. Vlak onder de geoxideerde oppervlaktelaag hebben de steentjes nog hun originele, heldergele kleur. De Nazca’s konden hun tekeningen dus vrij eenvoudig maken door de bovenste laag van donkere kiezels weg te halen. Zij deden dat in banen waarvan de breedte varieert tussen de veertig centimeter en ruim een meter. De verwijderde steentjes werden opgestapeld, en zelfs deze stapeltjes zijn bewaard gebleven. Deze methode, bevestigd door diverse archeologen, is vrij eenvoudig. Het mysterie schuilt echter in de enorme schaal van de tekeningen, zoals vogels met een lengte tot bijna driehonderd meter. Het gevolg is dat je alleen vanuit de lucht de voorstellingen kunt zien. Hoe dan ook moeten de toenmalige Peruanen over gedegen geometrische kennis hebben beschikt. In het opzienbarende boek ”Waren de goden kosmonauten?” van de Zwitserse auteur Erich von Däniken uit 1968 wordt gesteld dat als de lijnen al geen landingsbanen van buitenaardse wezens waren, zij minimaal de indianen vanuit de lucht een handje moeten hebben geholpen. Een andere optie is dat het religieuze uitingen waren. Volgens deze visie zijn de verschillende figuren een symbolisch pad naar de goden. Om ze te realiseren zouden de Nazca sjamanen door middel van hallucinogene stoffen spirituele vluchten hebben gemaakt, een praktijk die vaker beschreven wordt met betrekking tot indiaanse sjamanen.
Maar het blijft gissen, een afdoend bewijs voor het doel en de verklaring voor de enorme afmetingen van de figuren is er nog niet. Ondertussen heeft de UNESCO de Nasca-lijnen in 1990 toegevoegd aan de Werelderfgoed-lijst. Dit betekent dat niet alleen latere generaties van de mysterieuze pracht kunnen genieten, maar dat zij ook het hoe en waarom van de tekeningen verder kunnen onderzoeken.

De Universiteit van Vilnius is de oudste en grootste instelling voor hoger onderwijs in Litouwen. Het markeert het begin van wetenschap en cultuur, niet alleen voor Litouwen maar ook voor de buurlanden. Het is een plek waar al langer dan 400 jaar de Litouwse samenleving is gevormd. Veel mensen die bekend zijn in Litouwen, Europa en over de hele wereld hebben er gestudeerd en gedoceerd – mensen zoals de dichter Mathias Casimirus Sarbievius, medici zoals Jozef Frank en Johann Peter Frank, dichter Adam Mickiewicz, historicus Simonas Daukantas en Nobelprijs winnaar Czeslaw Milosz.

De Universiteit van Vilnius kan trots zijn op haar unieke architectuur, de oude bibliotheek en musea voor het behoud van het artistieke, culturele en wetenschappelijke erfgoed. De waarde van de vele objecten bewaard is niet in geld uit te drukken voor de Litouwse, de Europese en mondiale cultuur. Het volstaat op te vermelden dat het enige exemplaar van het eerste Litouwse boek, Martinus Mosvidius zijn Catechismus, zich hier bevind.

Het is geen toeval dat in het Brusselse “Mini-Europa” Park, waar de EU-landen hun meest beroemde architectonische monumenten tentoon stellen, Litouwen wordt vertegenwoordigd door de gebouwen van de Universiteit van Vilnius.

De oudste instelling voor hoger onderwijs in Litouwen en een van de oudste in Oost-en Noord-Europa werd opgericht in 1579. Het kwam voort uit een college, dat werd gesticht in 1570 door de jezuïeten die naar Vilnius kwamen op uitnodiging van bisschop Valerianus Protasevicius. De bibliotheek werd in hetzelfde jaar gesticht.

Op 1 april 1597 gaf koning Stefan Bartholomeus het college het voorrecht voor de opening van de Universiteit van Vilnius en een Academie. In de herfst van hetzelfde jaar gaf Paus Gregorius XIII het Vilnius College de formele status van universiteit. In het begin waren er twee faculteiten – de Faculteit Wijsbegeerte en de Faculteit Godgeleerdheid. De Faculteit der Rechtsgeleerdheid werd opgericht in 1641 en de Faculteit der Geneeskunde werd geopend in 1781.

De universiteit werd opgericht naar het model van de klassieke Europese universiteiten. Omdat Latijn als de taal van het universitair onderwijs gold tot in de vroege 19e eeuw, stond de universiteit open voor docenten en studenten van alle nationaliteiten. Naast de multinationale bevolking van het Groothertogdom Litouwen – Litouwers, Polen, Russen – werkten en studeerden er vanaf het eerste begin mensen uit Portugal, Italië, Duitsland, Ierland en Spanje. Hoogleraren uit verschillende Europese landen werden uitgenodigd. Vanwege de religieuze en culturele tolerantie werden gunstige voorwaarden gecreëerd voor de ontwikkeling van de wetenschap.

Hoewel de Universiteit van Vilnius ver van de Europese centra van cultuur lag, stimuleerde het de meest vooruitstrevende wetenschappelijke ideeën.

‘Logica’ door professor Martinus Smiglecius (1572-1618) werd op grote schaal gebruikt op de Franse en het Engelse scholen. In de late 17de eeuw, tijdens zijn examens aan de Universiteit van Dublin, moest de beroemde schrijver Jonathan Swift vragen beantwoorden uit Martinus Smiglecius zijn “Logica”. Hoogleraar Sigismundus Lauxsminus heeft een grote bijdrage geleverd aan de wetenschap van de retoriek. Zijn boek ‘Oratorische Praktijk en de regels van de kunst van Retorica’ verscheen in 11 edities door heel Europa. De dichter Mathias Casimirus Sarbievius, alumnus en docent van de Vilnius Academie stond bekend als’ de Horace van Sarmatia ‘en werd bekroond met een lauwerkrans door Paus Urbanus VIII. Zijn ‘Boek over Lyriek’ werd in verschillende talen vertaald. De omslag van de editie van 1632, gedrukt in Antwerpen, werd ontworpen door de beroemde Vlaamse schilder Peter Paul Rubens.

De nieuwe Iraakse grondwet luidt alsvolgt, Artikel 2: De Islam is de officiële godsdienst van de staat en de fundamentele bron van de wetgeving. Er kunnen geen wetten worden aangenomen, die in tegenspraak zijn met de onbetwiste regels van de Islam. Het gevolg van deze wetgeving is, dat daarmee 700.000 Iraakse christenen, minder dan 100 overgebleven Joden en een aantal Irakezen, die geen moslim zijn, worden achtergesteld door de grondwet.

De Joodse gemeenschap in Irak

De Joodse gemeenschap is vrijwel geheel vernietigd door fundamentalisten. In de jaren ’50, na vele terreuraanslagen op de Iraakse Joodse gemeenschap, stond Irak eindelijk toe, dat de Joden hun vaderland mochten ontvluchten, door hen toestemming te geven te emigreren naar Israël. Honderdtwintigduizend Joden vluchtten voor de binnenlandse terreur en kwamen arm en berooid aan in Israël. De Irakese regering had alle activa van deze Joden bevroren en zo moesten ze zonder geld vertrekken.

De christelijke gemeenschap in Irak

Net zoals de Joden voor hen, zijn sinds 2005 Irakese christenen massaal op de vlucht geslagen. Na bomaanslagen op kerken , gijzelingen en moorden vluchtten veel christenen naar het naburige Jordanië en Syrië. In Irak zijn christenen een zeer kleine minderheid. Er is een Moslimmeerderheid van 96% en ongeveer 1,5% is christen. Deze christenen zijn weer onderverdeeld in drie groepen: katholieken, dat zijn de Chaldese christenen, protestanten, dat zijn de Assyrische christenen en enkele evangelische groepen. Onder het bewind van Saddam Hoessein vond geen actieve vervolging van christenen plaats.  Saddam had de christenen zelf hard nodig, want hij behoorde tot de Soennitische minderheid. Dan kun je iedere steun buiten de meerderheidsgroep van Sjiïetische moslims wel gebruiken.

Iraakse Christenen in Nederland

Iraakse christenen, die in Nederland wonen hebben zich verenigd in de Vereniging van Iraakse Christenen. Zij hadden zaterdag, 1 februari 2009 een eerste bijeenkomst. Zij spraken o.a. over de provinciale verkiezingen, die op die dag in Irak gehouden werden. Het doel van deze vereniging is: hulp verlenen aan vervolgde christenen in Irak en het algemeen belang van Iraakse christenen in Nederland behartigen.Verder is het doel om bruggen te bouwen met de Nederlandse samenleving en met christenen in Irak. Zij spraken hun bezorgheid uit over de gang van zaken tijdens de provinciale verkiezingen diezelfde dag en dat men gehoord had, dat in de provincie Nineveh aan christenen de toegang tot de stembus was ontzegd. 
Ook het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV) was er in de persoon van Mient Jan Faber. Ook hij zag de noodzaak van het oprichten van de vereniging, want met de meerderheid in Irak mag het dan goed gaan, met de minderheid gaat het slecht. Ook het kamerlid Kathleen Ferrier van het CDA was er om de christenen moed in te spreken. Verder zal zij zo speodig mogelijk kamrvragen gaan stellen aan de minister van Ontwikkelingssamenwerking, minister Koenders, om er voor te pleiten meer immigranten te betrekken bij de beleidsvorming.

Wie zich altijd al in een sprookje uit 1001 nacht heeft willen wanen, moet eens naar Fès. Fès, ook wel gespeld als Fez, is na Casablanca en Rabat de grootste stad in Marokko met bijna 1 miljoen inwoners. Fès is een van de vier Marokkaanse koningssteden.

Hoofdstad

Tot het moment dat de Fransen kwamen was Fès de officiële hoofdstad van Marokko. Nu is dat Rabat. In Fès zijn veel monumenten terug te vinden, waaronder het heiligdom van Moulai Idriss, die de stad in 789 heeft gesticht. Ook is de moslimuniversiteit van Fès hier gevestigd.

De Karouine-moskee – gebouwd in 859 – is een van de oudste moskeeën in het westelijk deel van de Arabische wereld en tevens de oudste bestaande universiteit ter wereld. Daardoor is Fès eeuwenlang een van de belangrijkste spirituele en intellectuele centra van de Islam geweest.

Medina – een wirwar van straatjes en steegjes

De medina, het oude stadscentrum, is groot en onoverzichtelijk. Een wirwar van straatjes en steegjes, die het gevoel geven in de middeleeuwen te zijn beland. Er komt geen verkeer, want daarvoor zijn de steegjes te smal. Wel lopen er ezels en kamelen rond, die als transportmiddel worden ingezet door de koopmannen die hun waar aan de toeristen en bezoekers proberen te slijten. Van alles is hier te vinden; kruiden, tapijten, souvenirs, olielampen en zelfs stukken vlees of schildpadden. In het centrum van de medina bevindt zich de leerlooierij, waar nog steeds huiden worden gelooid en geverfd. Een takje met mint beschermt toeristen en andere bezoekers tegen de stank.

In en rond de medina zijn veel verschillende ambachten te bekijken. Hier is het net of de tijd heeft stilgestaan. Zo wordt er volop gewerkt aan mozaïektegels en is te zien hoe tapijten geweven worden.

Bereikbaarheid

Het oude stadscentrum is geheel autovrij. Toch is Fès goed te bereiken. Zo is er vanaf de Atlantische kust en Meknes de Rabat-Fès Expressway. Deze verbindt via Rabat ook Casablanca met de stad. Fès ligt vrij centraal in het spoornet en heeft rechtstreekse verbindingen met de grote steden.

Bovendien bevindt zich een vliegveld bij de stad, met nationale vluchten en internationale lijn- en charterdiensten.

UNESCO Werelderfgoed

Fès is opgenomen in de meeste rondreizen door Marokko, omdat het een van de vier koningssteden is. Het oude stadscentrum staat bovendien op de lijst van UNESCO Werelderfgoed. Hierdoor krijgt de stad meer aandacht als het aankomt op restauratie. De grootste trekpleister voor bezoekers zijn de oude ambachten, waaronder de tapijtindustrie.

De excentrieke Amerikaanse kunstenaar, publicist, acteur, filmmaker en muziekproducer Andy Warhol wordt gezien als een van de origineelste en invloedrijkste kunstenaars van de Pop-artbeweging in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. Een aantal van zijn beroemde plaatjes zul je vast wel kennen, zoals de contrastrijke, fel gekleurde portretten van Marilyn Monroe, schilderijen van soepblikken en colaflesjes en de banaan op de cover van “The Velvet Underground and Nico”.

Andy Warhol’s levensloop

Andy Warhol werd op 6 augustus 1928 als Andrew Warhola geboren in Pittsburgh in de Verenigde Staten. Zijn ouders waren Slowaakse immigranten en zijn vader Ondrej werkte in de kolenmijnen van Pennsylvania. De kleine Andy gaf al jong blijk van artistiek talent en ging kunst studeren in Pittsburgh aan het Carnegie Institute of Technology, tegenwoordig de Carnegie Mellon University.

Het onconventionele karakter van Andy deed zich hier al gelden, want zijn meest opvallende werk tijdens zijn opleiding waren twee zelfportretten, waarop hij in zijn neus peuterde. Na de opleiding

verhuisde Andy Warhol in 1949 naar New York, maar hij carrière maakte in de reclame- en tijdschriftenbrance. In de zestiger jaren begon hij met het schilderen van typisch Amerikaanse producten zoals de Campbell’s soepblikken en de Colaflesjes. Daarnaast begon hij de zeefdruktechniek te onderzoeken en maakte van zijn eigen kunst een massaproduct. In “The Factory” maakte een team van assistenten, of “kunstarbeiders” onder zijn supervisie zeefdrukken, boeken, tijdschriften en films. De studio, gevestigd in een oude pettenfabriek, was behalve een kunstfabriek ook een ontmoetingsplaats voor een bont gezelschap van popartiesten, fotomodellen, homo’s, travestieten en junks, allen ruim voorzien van artistieke pretenties. Na een paar jaar verplaatste Andy Warhol het gebeuren naar een kantoorpand, dat hij “The Office” noemde en waar ook de redactie van het door hem opgerichte magazine “Interview” werd gevestigd.

Het zootje ongeregeld dat rondhing in The Factory, waarvan overigens een aardig beeld wordt geschetst in de film “The Doors” van Oliver Stone uit 1991, zorgde niet alleen voor veel inspiratie, maar ook voor problemen. Zo werd hij in 1968 neergeschoten door de feministische schrijfster Valerie Solanas. Hij raakte daarbij zwaar gewond en werd zelfs klinisch dood verklaard in het ziekenhuis. Zelf leed hij de rest van zijn leven aan de fysieke gevolgen van de schietpartij en The Factory werd veel meer afgeschermd, wat natuurlijk het einde betekende van de wilde jaren en ongebreidelde inspiratie en kruisbestuiving. In de jaren zeventig werd de kunst van Andy Warhol dan ook minder provocerend en een stuk commerciëler. Hij zocht vooral naar bekende en rijke mensen van wie hij een portret kon maken, zoals Liza Minnelli, John Lennon, Mick Jagger en Diana Ross. Daarnaast publiceerde hij in 1975 het boek “The Philosophy of Andy Warhol” met zijn ideeën over kunst en het leven. In 1987, op 58-jarige leeftijd, overleed Warhol in New York. Hij stierf aan een hartstilstand terwijl hij herstelde van een simpele operatie aan zijn galblaas, mogelijk wegens nalatigheid van het ziekenhuispersoneel. Andy werd begraven in Bethel Park, ten zuiden van Pittsburgh. Het veilinghuis Sotheby’s had maar liefst negen dagen nodig om zijn nalatenschap, een gigantische verzameling kunst en prullaria ter waarde van rond de twintig miljoen dollar, te veilen. 

Het werk van Andy Warhol

Voordat Andy kunstschilder werd, had hij al een verdienstelijke reputatie als commercieel illustrator, met name voor schoenenwinkels. Hij omarmde een nieuwe kunststroming, die later Pop-Art genoemd zou worden. Hierin werd de schoonheid gezocht van alledaagse voorwerpen als colaflesjes, likdoornpleisters, stofzuigers en korsetten. Later gebruikte hij al even typisch Amerikaanse cultuurproducten, namelijk afbeeldingen uit stripverhalen zoals Superman en Popeye. Aanvankelijk schilderde hij met de hand, en voegde opzettelijk verfdruipers toe, die verwezen naar het abstracte expressionisme van Jackson Pollock en Willem de Kooning. Hierna sloeg hij de strakkere richting in, en schilderde voorwerpen waar hij persoonlijk een binding mee had. Voor zijn eerste grote tentoonstelling, niet in New York maar in Los Angeles, schilderde hij de beroemde Campbell’s soepblikken waaraan hij goede herinneringen aan bewaarde. De serie bestaat uit tweeëndertig varianten, die alleen verschillen in de naam van de soep, tomatensoep, kippensoep, aspergesoep, etc. Op de expositie werd dan ook nogal wisselend gereageerd, maar Andy werd er wereldberoemd mee en ontwikkelde er zijn latere stijl uit. Hij verving het handmatig schilderen door zeefdruk en zijdedruk en had meerdere assistenten in dienst. Later werd Warhols kunst steeds conceptueler, zoals de serie “Do-It-Yourself” schilderijen, behangpapier met koemotief en schilderijen met geoxideerde urinevlekken. Deze werken, en de wijze waarop ze tot stand kwamen, weerspiegelden de sfeer in The Factory.

Nadat Marilyn Monroe in 1962 overleed, maakte Warhol een grote serie portretten in zijdedruk van haar. Zij zijn allen gebaseerd op maar een oude foto, maar van voorzien van verschillende kleuren. Ook deze portretten zijn wereldberoemd geworden.

Behalve met schilderen, fotograferen, tekenen en beeldhouwen, was Andy Warhol een productieve filmmaker. Tussen 1963 en 1968 maakte hij honderdzestig films, die overeenkomsten hebben met zijn schilderijen in die zin dat er veel herhalingen in voorkomen en subtiele veranderingen. Beroemde films van zijn hand zijn “Sleep”, met acht uur lang een slapende man in beeld, “Blow Job”, een voortdurende close-up van Tom Baker’s gezicht terwijl hij oraal wordt bevredigd en “Blue Movie”. Ook zette hij in zijn productieve filmjaren beroemde bezoekers van The Factory voor de camera voor meestal statische portretten van bijna drie minuten, die hij “screen tests” noemde. In dit verband is interessant dat Andy Warhol heeft voorspeld dat in de toekomst iedereen vijftien minuten wereldberoemd zou kunnen zijn. Met alle praatprogramma’s, talentenjachten en Big Brother-achtige programma’s van tegenwoordig, is deze voorspelling uitgekomen.

Qua muziek was Andy Warhol in de zestiger jaren de ontdekker van de legendarische groep The Velvet Underground. Tevens was hij de producer van hun eerste album “The Velvet Underground and Nico” en ontwierp de cover ervan. Ook voor de Rolling Stones ontwierp hij covers, voor de albums “Sticky Fingers” en “Love You Live”. Hij was bevriend met veel artiesten, waaronder Bob Dylan en John Lennon en het album “Songs for Drella” uit 1990, van Lou Reed en John Cale, is een ode aan Andy. Drella, een samenvoeging van Dracula en Cinderella ofwel Assepoester was een bijnaam van Andy Warhol.

De betekenis van Warhol’s werk

De bankbiljetten, stripfiguren, voedselverpakkingen, damesschoenen, alledaagse objecten en beroemdheden die Andy schilderde, vertegenwoordigden voor hem voor de Amerikaanse culturele waarden. Tegenwoordig geeft zijn werk een prachtig beeld van de populaire Amerikaanse cultuur uit zijn tijd. Het Andy Warhol Museum in Pittsburgh, Pennsylvania, herbergt een groot deel van zijn veelzijdige nalatenschap, meer dan twaalfduizend werken. Het is daarmee het grootste Amerikaanse museum dat is opgedragen aan maar een enkele kunstenaar. Daarnaast is zijn werk te bewonderen in de Fine Arts Museums of San Francisco en de New Yorkse musea Museum of Modern Art en het Metropolitan Museum of Art. Dichter bij huis kun je terecht in het Stedelijk Museum van Amsterdam.

Deze prachtige stad met haar indrukwekkend panoramisch uitzicht ligt op de hoge oever van de rivier de Neris. De stad werd genoemd naar een rivier genaamd Kernave, die op zijn beurt afkomstig is van het zelfstandig naamwoord kernave, een moerassig plaats in het veld of in het bos. Vier heuvels in de Pajauta rivier vallei kenmerken de plaats van het oude Kernave; 19de eeuwse romantici noemden hen Aukuro (altaar), Lizdeikos (de heidense profeet), Mindaugo sostas (troon van Mindaugas) en Pilies (kasteel). Enigszins op een afstand staat de Kriveikiskio heuvel. De oudste heuvel, Aukurol, werd sinds het jaar 1.000 voor Christus reeds bewoond. In de 13e – 14e eeuw omvatte de heuvels één gemeenschappelijk defensie-complex. Archeologen ontdekten in 1986 de overblijfselen van een stad en verschillende 13de eeuw voorwerpen in het Pajauta dal. Opgravingen welke enkele jaren geleden zijn begonnen in de zogenaamde bovenste stad hebben aangetoond dat er een behoorlijk aantal boerderijen stond, niet alleen in de vallei en op het de heuvel, maar ook op het bovenste terras ongeveer 100 meter ten noordwesten van de Pilies heuvel. Schriftelijke bronnen vermelden de nederzetting sinds 1279, waaruit blijkt dat dit waarschijnlijk het domein van de hertog Traidenis was. Aan het einde van de 13de eeuw was Kernave ongetwijfeld één van de belangrijkste economische en politieke centra van Litouwen. Het werd vaak gebruikt als residentie door Vytautas de Grote, die er in 1420 de eerste kerk bouwde. De fundamenten hiervan zijn ontdekt in de buurt van de huidige kerk.

Een nationaal cultureel reservaat beschermt het Kernave complex, dat sinds 2004 op de lijst van het UNESCO wereld erfgoed staat als één van de meest belangrijke en interessante archeologische monumenten in Midden- en Oost-Europa. Een tentoonstelling over de geschiedenis van het gebied is te vinden in de gemeentelijk museum.

De neo-gotische kerk van OLV van de H. Maagd Maria (1910-1920) heeft een interessante constructie. Schrijver en amateur-historicus Nikodemas Svogzlys-Milzinas, vele jaren priester in Kernave, ligt begraven op het kerkhof. Vlakbij is een houten 18e eeuwse kapel en het familie mausoleum van de familie Roemer (1856). De nieuwe pastorie en het museum van kerkelijke kunst in de oude pastorie zijn zeker een bezoek waard.

Op de weg naar Ciobiskis vanaf de stad Musninkai (7 kilometer ten noorden van Kernave) staat een 18de-eeuwse stenen bouwwerk bekend als de Kapel van Barbara Radziwill (Barbora Radvilaite). Waarschijnlijk was het eens de plaats van een kapel gebouwd door de geliefde vrouw van Sigismund Augustus als een herinnering aan haar bezoek aan dit gebied, met inbegrip van de stad Musninkai, dat in de 16e eeuw een landgoed van de familie was. De huidige neo-gotische kerk van de Heilige Drievuldigheid (1865) werd gebouwd op de plaats van een evangelisch heiligdom van die periode. De crypte van de familie Podbereski, de eigenaren van het landgoed in de 19e eeuw, ligt onder de rustieke houten belfort.

De werkgever heeft er alle belang bij dat een werknemer goed functioneert. Wanneer dit niet meer het geval is moet het ook mogelijk zijn dat hij ontslagen kan worden.
Ook voor de werknemer moet het mogelijk zijn van baan te veranderen. De mobiliteit van werknemers brengt een positieve uitwerking op het bedrijfsleven mee.
De arbeidsovereenkomst kan worden beëindigd door één van de partijen, door beide partijen, door de rechter of van rechtswege.

Een arbeidsovereenkomst eindigt van rechtswege.

Dat wil zeggen dat deze eindigt zonder dat opzegging noodzakelijk is.
Dit is bijvoorbeeld het geval bij een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd. Wanneer een contract voor zes maanden is afgesproken, dan eindigt deze wanneer de tijd is verstreken. Wel dient men te melden of verlenging is gewenst of niet, want wordt er niets gezegd wordt het contract stilzwijgend verlengd voor dezelfde periode.
Ook eindigt de arbeidsovereenkomst automatisch door de dood van de werknemer, omdat één van de voorwaarden van een contract is dat de arbeid persoonlijk verricht dient te worden.
Tevens eindigt de arbeidsovereenkomst automatisch bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. Dit moet wel zijn vastgelegd in de overeenkomst of in de CAO.

Een arbeidsovereenkomst beëindigen door één van de partijen.

Wanneer de partij de werknemer is, dient deze rekening te houden met een opzegtermijn. Deze is gelijk aan de tijd die gewoonlijk tussen twee opvolgende uitbetalingen van het salaris ligt.
Wanneer de partij echter de werkgever is, dienen zich andere regels aan. De werkgever moet een ontslagvergunning aanvragen en tevens geldt er een ontslagverbod bij onder andere ziekte. Zonder ontslagvergunning mag de werkgever niet opzeggen, tenzij de overeenkomst met wederzijds goedvinden wordt ontbonden. Wanneer de werknemer zijn toestemming geeft is geen ontslagvergunning nodig. Echter zal dit niet vaak gebeuren en indien de werknemer hierop terug komt zal de werkgever alsnog een ontslagvergunning aan moeten vragen. Hij zal ook een gegronde reden aan moeten geven. Dit is vaak een bedrijfseconomische reden of een persoonlijke reden.
Wanneer de ontslagaanvraag is goedgekeurd dient nog rekening te worden gehouden met een opzegtermijn. Deze wordt in de vergunning aangegeven.

Ontbinding door de kantonrechter.

Zowel de werkgever als de werknemer is te allen tijde bevoegd zich tot de kantonrechter te wenden met het verzoek de arbeidsovereenkomst wegens een gewichtige reden te ontbinden. Dit kan zijn disfunctioneren van de werknemer, verstoorde arbeidsrelatie en arbeidsongeschiktheid.
De rechter kan van mening zijn dat een schikking een redelijke oplossing van het conflict is en stelt dan een afvloeiingsregeling voor. Hiervoor wordt de zogenaamde kantonrechtersformule toegepast. De hoogte van de afkoopsom is onder andere afhankelijk van de hoogte van het salaris, het aantal dienstjaren, het vinden van een nieuwe werkkring en de leeftijd van de werknemer.
Tevens kan de rechter in geval van toewijzing van het verzoek het dienstverband zowel onmiddellijk als op een later tijdstip ontbinden.

Andere vormen van beëindiging zijn :

Beëindigen van een arbeidsovereenkomst door beide partijen. Dat wil zeggen dat zowel werkgever als werknemer akkoord gaat met het ontslag. Er hoeft geen ontslagvergunning aangevraagd te worden en tevens hoeft de rechter er niet aan te pas tekomen. Wel moet rekening worden gehouden met de opzegtermijn en is het verstandig de afspraken betreffende het ontslag vast te leggen in een beëindigingsovereenkomst.

Ontslag op staande voet. Hiervoor moet een dringende reden zijn en deze moet ook direct worden meegedeeld. Voorbeelden hiervan zijn misleiding, mishandeling, dronkenschap, diefstal of onzedelijk gedrag.

Bedrijfsovername, over het algemeen geldt dat de werknemer hier geen nadelige gevolgen van mag ondervinden.

Werktijdverkorting en Collectief ontslag.
Deze laatste twee zijn helaas vandaag de dag nogal eens in het nieuws.